ابو جعفر ، محمد بن على بن نعمان صيرفى كوفى ، ملقّب به « احول » و معروف به « مومن طاق » از ياران برجسته و شاگردان زبده امام صادق ( ع ) بود . وى ، از فقهاى والامقام و متكلّمان زبده عصر خود و فردى هوشمند و حاضر جواب و در بحث و مناظره بسيار قوى و چيره دست بود و چون در مناظرات خود با مخالفان ، همواره بر آنان پيروز مىشد و رقيبان را به ستوه مىآورد ، آنان از روى بغض و كينه ، او را « شيطان طاق » لقب داده بودند . « 1 » مؤمن طاق نزد استاد و پيشوايش از ارج و منزلتى و الا برخوردار بود ، چندان كه حضرتش درباره او و چند تن ديگر از اصحابش فرمود : « ارْبَعَةٌ احَبُّ النَّاسِ الَىَّ احْياءاً وَ امْواتاً ، بُرَيْدُ بْنُ مُعاوِيَةَ الْعِجْلىّ وَ زُرارَةُ بْنُ اعْيَنْ ، وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ وَ ابُو جَعْفَرُ الْاحْوَلُ » « 2 » چهار تن : بريد بن معاويه عجلى ، زرارة بن اعين ، محمد بن مسلم و ابو جعفر احول زنده و مرده‌شان محبوب‌ترين و دوست‌داشتنىترين مردم نزد ما هستند . در كتابهاى حديثى مناظره‌هاى زيادى از مؤمن طاق با سران گروههاى فكرى ، در زمينه مسائل فقهى و اعتقادى ، بويژه مسأله امامت ثبت شده است كه بيشترين آنها با ابو حنيفه بوده است . وى در همهء اين بحثها و گفتگوهاى علمى ، با قدرت و برترى ويژه‌اى بر حريف پيروز مىگشت و او را درمانده مىكرد . بگونه‌اى كه در پاسخ چاره‌اى نداشت جز آنكه رقيب چيره دست خود را به « شيطان طاق » ملقّب سازد . « 3 » خدمات‌ارزنده مؤمن طاق به تشيّع و دفاع وى از حريم امامت به مباحثات و مناظرات علمى وى محدود نمىشود بلكه بعد ديگر خدمات وى كتابهاى ارزشمندى است كه در موضوعات مختلف نوشته است كه از آن جمله مىتوان از كتاب الامامة ، كتاب المعرفه ،

--> ( 1 ) - معجم رجال الحديث ، ج 17 ، ص 33 . ( 2 ) - جامع الرُّواة ، ج 2 ، ص 159 و كمال الدين ، ج 1 ، ص 76 . ( 3 ) - براى آگاهى از اين مناظرات به احتجاج ، طبرسى ، ج 2 ، ص 144 و الامام الصادق و المذاهب الاربعة ، ج 2 ، ص 71 - 74 رجوع كنيد .